สำหรับผู้ที่กำลังเผชิญกับภาวะ Burnout Syndrome
เคยไหม? ที่ตื่นขึ้นมาแล้วรู้สึกหมดแรงทั้งที่ยังไม่ได้เริ่มทำงาน รู้สึกว่าชีวิตเหมือนหยุดหมุน ไม่มีแรงจูงใจ แม้แต่กับสิ่งที่เคยชอบก็ไม่อยากทำอีกต่อไป นี่คืออาการของ Burnout Syndrome หรือ ภาวะหมดไฟในการทำงาน ปัญหาสุขภาพจิตที่กำลังส่งสัญญาณเตือนให้เราหยุดและดูแลตัวเองอย่างจริงจัง
ภาวะ Burnout Syndrome คืออะไร?
Burnout Syndrome หรือ กลุ่มอาการหมดไฟ เป็นภาวะที่เกิดจากความเครียดสะสมในการทำงานเป็นเวลานาน จนนำไปสู่ความเหนื่อยล้าทั้งทางร่างกาย จิตใจ และอารมณ์ องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้จัดให้ Burnout เป็น \”ปรากฏการณ์ที่เกิดจากการทำงาน\” (occupational phenomenon) ในปี 2019 โดยมีลักษณะสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ ความเหนื่อยล้าทางอารมณ์ (emotional exhaustion) การมองตนเองและงานในแง่ลบ (depersonalization) และความรู้สึกว่าทำงานไม่มีประสิทธิภาพ (reduced personal accomplishment)
สิ่งที่น่ากังวลคือ Burnout มักถูกมองข้ามเพราะอาการที่ค่อยๆ เกิดขึ้นและคล้ายกับภาวะซึมเศร้า การศึกษาในประเทศไทยพบว่า ประชากรกลุ่มเสี่ยงที่มักเผชิญกับ Burnout ได้แก่ บุคลากรทางการแพทย์ ครู นักเรียนแพทย์ และผู้ที่ทำงานในสภาพแวดล้อมที่มีแรงกดดันสูง งานวิจัยของ Somboonviboon และคณะ (2023) ระบุว่า ในช่วงการระบาดของ COVID-19 พบว่าบุคลากรทางการแพทย์ในประเทศไทยมีอัตราการเกิด Burnout สูงถึง 73% ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าตกใจ
วิกฤตสุขภาพจิตในประเทศไทย: ตัวเลขที่ต้องเฝ้าระวัง
ประเทศไทยกำลังเผชิญกับวิกฤตสุขภาพจิตที่รุนแรง ข้อมูลจากกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า ในปี 2565 มีผู้ป่วยโรคซึมเศร้ามากกว่า 1.5 ล้านคน แต่มีเพียง 28% เท่านั้นที่เข้าถึงการรักษาที่เหมาะสม ช่องว่างนี้สะท้อนให้เห็นถึงข้อจำกัดของระบบบริการสุขภาพจิต ความตระหนักรู้ที่ยังไม่เพียงพอ และตราบาปทางสังคมที่ยังคงมีอยู่
ข้อมูลจาก WHO ระบุว่าอัตราการฆ่าตัวตายในประเทศไทยเพิ่มขึ้น 32% ระหว่างปี 2560-2565 โดยในปี 2566 มีความพยายามฆ่าตัวตายมากกว่า 31,000 ราย สาเหตุสำคัญมาจากปัญหาสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้าและความเครียด บริบทของเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯ ที่มีแรงกดดันจากการจราจร มลพิษ และต้นทุนการครองชีพที่สูง ยิ่งทำให้ปัญหาสุขภาพจิตทวีความรุนแรงมากขึ้น
Aromatherapy : วิทยาศาสตร์แห่งกลิ่นที่ช่วยเยียวยาจิตใจ
อะโรมาเธอราพี หรือการบำบัดด้วยกลิ่น เป็นศาสตร์การแพทย์ทางเลือกที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานนับพันปี โดยใช้น้ำมันหอมระเหยจากพืชธรรมชาติเพื่อส่งเสริมสุขภาพทั้งทางร่างกาย จิตใจ และอารมณ์ การศึกษาทางประสาทวิทยาชี้ให้เห็นว่า เมื่อเราสูดดมกลิ่น โมเลกุลของกลิ่นจะเดินทางผ่านจมูกและกระตุ้นเส้นประสาทรับกลิ่น (olfactory nerve) ซึ่งเชื่อมต่อโดยตรงกับระบบลิมบิก (limbic system) ส่วนของสมองที่ควบคุมอารมณ์และความทรงจำ นี่คือเหตุผลที่กลิ่นสามารถเรียกความรู้สึกและความทรงจำได้อย่างทรงพลัง
งานวิจัย 45 ชิ้นระหว่างปี 2017-2024 พบว่า อะโรมาเธอราพีสามารถลดความเครียด ความวิตกกังวล และภาวะซึมเศร้าได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยน้ำมันหอมระเหยที่ใช้บ่อยที่สุด คือ ลาเวนเดอร์ ส้ม มะนาว และกุหลาบ การศึกษาของ Cleveland Clinic (2024) ยืนยันว่า ลาเวนเดอร์ช่วยลดความวิตกกังวลก่อนการผ่าตัด และปัจจุบันถูกนำมาใช้ในโรงพยาบาลหลายแห่งทั่วโลก
สำหรับภาวะ Burnout โดยเฉพาะ งานวิจัยชี้ให้เห็นว่า น้ำมันหอมระเหยบางชนิดมีคุณสมบัติเฉพาะในการฟื้นฟูพลังงาน เช่น กลิ่นยูคาลิปตัสช่วยเพิ่มความชัดเจนทางความคิดและเพิ่มพลังงาน กลิ่นเบอร์กาม็อตช่วยยกระดับอารมณ์ในเชิงบวก การผสมผสานกลิ่นเหล่านี้อย่างเหมาะสมสามารถช่วยจัดการกับอาการต่างๆ ของ Burnout ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
“คลินิกกลิ่น”: นิทรรศการที่เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส
ท่ามกลางวิกฤตสุขภาพจิตที่กำลังทวีความรุนแรง นิทรรศการคลินิกกลิ่น ซึ่งเป็นหนึ่งในโปรเจกต์ของ Bangkok Design Week 2026 ภายใต้ธีม “DESIGN S/O/S\” จึงกลายเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า การออกแบบสามารถมีบทบาทมากกว่าความสวยงาม แต่สามารถเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาสังคมได้จริง
โปรเจกต์นี้เป็นความร่วมมือ 3 ผู้เชี่ยวชาญที่มาจากคนละศาสตร์ แต่มีเป้าหมายดียวกัน Mitt Mind Tree (มิตร-มายด์-ทรี) แบรนด์ความร่วมมือระหว่าง บริษัท สติศานติ จำกัด โดย อ.ดร.ญาณิศา เนียรนาทตระกูล (ผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบสำหรับผู้สูงอายุ) บริษัท Heartsell Entertainment (ครีเอทีฟเอเจนซี่) โดย คุณอิฐ สุขธงไชยกูล และบริษัท Scent and Sense Laboratory จำกัด โดย คุณรุจิรา ตระกูลยิ่งเจริญ ในฐานะที่ปรึกษาด้านการออกแบบกลิ่น
คลินิกกลิ่นไม่ใช่แค่นิทรรศการธรรมดา แต่เป็นพื้นที่ประสบการณ์ที่ออกแบบมาเพื่อให้ผู้เยี่ยมชมได้สัมผัสถึงพลังของกลิ่นในการเยียวยาภาวะหมดไฟ จุดเด่นของโปรเจกต์คือการผสมผสานระหว่างการออกแบบประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส (sensory experience design) เข้ากับอะโรมาเธอราพีอย่างมีหลักวิทยาศาสตร์ ภายในนิทรรศการ ผู้เยี่ยมชมจะได้รับ Solid Perfume Balm แท่งน้ำหนักแค่ 1.8 กรัม ที่ถูกออกแบบให้สามารถพกพาไปใช้งานได้ทุกที่ เพื่อให้สามารถดูแลสุขภาพจิตของตนเองได้ตลอดเวลา
นิทรรศการนี้จะเปิดให้ประชาชนเข้าชมฟรีที่ Bangkok Design Week ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 29 มกราคม – 8 กุมภาพันธ์ 2026
ทำไมต้องใช้กลิ่นในการรับมือกับ Burnout?
การเลือกใช้กลิ่นเป็นสื่อกลางในการดูแลภาวะหมดไฟมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจน ประการแรก กลิ่นเป็นประสาทสัมผัสเดียวที่เชื่อมต่อโดยตรงกับระบบลิมบิก โดยไม่ผ่านธาลามัส (thalamus) ทำให้การตอบสนองทางอารมณ์เกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วและทรงพลัง ประการที่สอง การใช้กลิ่นเป็นวิธีการที่ไม่รุกราน ไม่ต้องพึ่งยา และสามารถทำได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องมีผู้เชี่ยวชาญคอยควบคุม
งานวิจัยในโรงพยาบาลหลายแห่งพบว่า การใช้อะโรมาเธอราพีกับบุคลากรทางการแพทย์ที่เผชิญกับความเครียดและ Burnout สามารถลดอาการได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยการใช้ Essential Oil Patches หรือ Inhalers ที่พกพาสะดวก ช่วยให้บุคลากรสามารถจัดการกับความเครียดได้ทันทีเมื่อต้องการ นอกจากนี้ยังช่วยลดอัตราการลาออกของพยาบาล ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ที่สร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจให้กับโรงพยาบาล
อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรเน้นย้ำคือ อะโรมาเธอราพีไม่ควรถูกมองเป็นการทดแทนการรักษาทางการแพทย์แบบดั้งเดิม แต่เป็นเครื่องมือเสริมที่ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและสนับสนุนการรักษาหลัก สำหรับผู้ที่มีอาการซึมเศร้าหรือปัญหาสุขภาพจิตรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาอย่างเป็นทางการ
การออกแบบเพื่อการอยู่รอด: จาก S/O/S สู่โซลูชัน
ธีม \”DESIGN S/O/S\” ของ Bangkok Design Week 2026 มิได้เป็นเพียงสัญญาณขอความช่วยเหลือ แต่เป็นการประกาศจุดยืนว่า การออกแบบสามารถเป็นเครื่องมือแก้ปัญหาสังคม โดย S/O/S ย่อมาจาก Secure Domestic (ยกระดับมาตรฐานในประเทศ) Outreach Opportunities (เชื่อมโยงสู่เวทีโลก) และ Sustainable Future (สร้างอนาคตที่ยั่งยืน)
คลินิกกลิ่นเป็นตัวอย่างที่ดีของการทำให้แนวคิดเหล่านี้เป็นจริง โดยการนำความรู้ทางการออกแบบมาผสานกับวิทยาศาสตร์และปัญหาสังคมจริง เพื่อสร้างโซลูชันที่เข้าถึงได้ ใช้งานได้จริง และยั่งยืน การที่โปรเจกต์นี้เปิดให้เข้าชมฟรีและแจกผลิตภัณฑ์ให้ผู้เยี่ยมชมนำกลับไปใช้ต่อ แสดงให้เห็นถึงเจตนารมณ์ในการทำให้การดูแลสุขภาพจิตเป็นสิ่งที่ทุกคนเข้าถึงได้ ไม่ใช่สิทธิพิเศษของคนบางกลุ่ม
บทสรุป: จากกลิ่นสู่การเปลี่ยนแปลง
ในยุคที่วิกฤตสุขภาพจิตกำลังทวีความรุนแรงทั่วโลก โดยเฉพาะในประเทศไทย โปรเจกต์อย่าง “คลินิกกลิ่น” แสดงให้เห็นว่า การออกแบบไม่จำเป็นต้องอยู่ในกรอบของความสวยงามหรือการตกแต่งเท่านั้น แต่สามารถเป็นเครื่องมือในการสร้างความเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่แท้จริงได้
การผสมผสานระหว่างอะโรมาเธอราพี การออกแบบประสบการณ์ และความเข้าใจในปัญหาสุขภาพจิต ทำให้เกิดนวัตกรรมที่ไม่เพียงแต่ช่วยเยียวยาจิตใจของผู้ที่กำลังเผชิญกับภาวะหมดไฟ แต่ยังช่วยสร้างการตระหนักรู้และลดตราบาปเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพจิตในสังคมไทย
หากคุณกำลังเผชิญกับอาการของ Burnout หรือรู้สึกว่าตนเองกำลังหมดไฟ อย่าลืมว่าคุณไม่ได้เผชิญกับสิ่งนี้เพียงลำพัง การดูแลสุขภาพจิตไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นความกล้าหาญที่จะยอมรับและดูแลตนเอง และในบางครั้ง การเริ่มต้นอาจง่ายเพียงแค่การหยุด หายใจเข้าลึกๆ และสูดดมกลิ่นที่ชื่นชอบ
เอกสารอ้างอิง
- Bangkok Design Week. (2026). Bangkok Design Week 2026: DESIGN S/O/S. Retrieved from https://www.bangkokdesignweek.com/en/bkkdw2026
- Somboonviboon, D., et al. (2023). Prevalence and Risk Factors of Burnout Syndrome during COVID-19 Pandemic among Healthcare Providers in Thailand. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 16, 1563-1577.
- Hwang, E., & Shin, S. (2024). Exploring adult mental health management through aromatherapy complementary treatment. International Journal of Healthcare Management. https://doi.org/10.1080/20479700.2024.2430876
- Cleveland Clinic. (2024). Can Aromatherapy With Essential Oils Provide Stress Relief? Retrieved from https://health.clevelandclinic.org/stressed-out-aromatherapy-can-help-you-to-feel-calmer
- World Health Organization Thailand. (2025). Mental Health and Social Connection in Thailand. Retrieved from https://www.who.int/thailand/news/feature-stories/detail/mental-health-and-social-connection-in-thailand
- Department of Mental Health, Thailand. (2022). Mental Health Check-In System Report 2020-2022. Ministry of Public Health, Thailand.
- Aeroscena. (2023). Aromatherapy for Stress, Fatigue & Burnout in Healthcare Environments. Retrieved from https://www.aeroscena.com/blogs/scent-science/aromatherapy-caregiver-stress-burnout-healthcare
- National Thailand. (2025). Thailand faces mental health crisis with 15 suicide deaths daily. Retrieved from https://www.nationthailand.com/health-wellness/40049787
- Pacific Prime Thailand. (2025). What is the State of Mental Health in Thailand? Retrieved from https://www.pacificprime.co.th/blog/state-of-mental-health-in-thailand/
- Design Something. (2026). Scent Clinic by Mitt Mind Tree. Bangkok Design Week 2026 Exhibition. Retrieved from https://www.dsignsomething.com
